معماری تولد تفکر نو
اقلیم و معماری قشم
یکشنبه 22 شهریور 1394 ساعت 10:48 ق.ظ | نوشته ‌شده به دست | ( نظرات )

معماری سنتی قشم گونه ای از ساخت و سازهای گرمسیری ایران است که ویژگی اقلیم های دریایی را دارد. هوای گرم و شرجی جزیره قشم فقط چند ماه از سال بی مدد جستن از خنک کننده ها برای غیر بومیان تحمل پذیر می کند. بیشینه مطلق دما ۴۶ درجه و کمینه آن ۷ درجه سانتی گراد است. همین ویژگی عامل مهمی در طراحی و معماری بناهای قشم بوده است. در نقشه و معماری شهر و روستاهای قشم این عناصر بیشتر به چشم می خورند: میدان مرکزی، گذرگاهی ساحلی، بادگیر و گنبد و مناره، برکه و آب انبار و کوچه های باریک و سایه ساز که اغلب به یکدیگر راه می برند و دسترسی به محلات را آسان می سازند. از نظر رنگ شناسی مسجد ها و برکه ها اغلب به رنگ سفید و نمای بیرونی خانه ها اخرایی رنگ است.

معماری سکونتکده ها و وروستاها در مناطقی که برآمدگی خشکی ها به پیدایش کوه ها و سطوح صخره ای کمک کرده سیمای کلی روستا به صورت پله پله و خانه ها فرارفته در دل کوه است. در این مناطق به دلیل پس زمینه ی سنگی مشخص عناصر قائم معماری نظیر بادگیرها بیشتر نمایان می شوند. اینگونه معماری در لافت و روستای بی پشت بیشتر به چشم می خورد. در این دو نقطه بافت معماری سنتی قشم انسجام و یکپارچگی بیشتری دارد.

بقیه مطالب در ادامه مطلب....

شکل کلی معماری قشم متاثر از معماری نواحی مرکزی ایران و تلفیق آن با معماری اسلامی است. هرخانه مجموعه ای است بناشده پیرامون حیاط مرکزی و ترکیب یافته از بادگیر و رواق و مانند آن پیروی از شیوه معماری ایرانی و تزئینات منازل همچون گچ بری ها و نیز پیرو شیوه اسلامی است. در معماری خانه ها عناصر اصلی را حیاط، ایوان، اتاق، بادگیر،مجلسی، ورودی، آب انبار، آشپزخانه، انباری و شبستان تشکیل می دهد. دسترسی به خانه ها بیشتر از کوچه ها است و پس از آن گذرهای اصلی یل جدارهای میدانگاهی از آنجا که معابر و کوچه های قشم بن بست نیستند، بیشتر فضاهای ورودی در امتداد دیوار کوچه یا معابر قرار دارند. در جاهایی که ورودی در محل تقاطع دو یا سه گذر واقع شده باشد فضایی برای مکث پیش بینی شده و گشایشی در کوچه ایجاد کرده است.

اقلیم و ضرورت های اقلیمی و محیطی از مهم ترین عواملی است که استفاده از انواع خاصی از مصالح را در جایگاه مناسب خود ایجاب کرده است. بیشترین و مهم ترین جزء ساختمانی بناهای قشم سنگ، آهک، گچ و چوب است. اما مصالح نوین غیر بومی همچون سیمان، بتن و فولاد و آهن نیز رفته رفته در آن راه می یابد. از چوب اغلب برای سقف و پوشش دهی بام خانه ها استفاده می شود و بقیه مصالح کاربرد اصلی در ساختمان بناها دارند.

تا دهه های اخیر نظام ساخت و ساز ابنیه بر دوش معمارانی بود که طبق همان روال سنتی (استاد – شاگردی) و در طول زمان مراتب کمال را طی نموده و پاسخگوی نیازهای روحی و جسمی مردم در قالب تولید مأوا و مسکنی در خور انسان بودند. سرنوشت پاک این معماران می توانست به شایستگی، جواب اعتماد مردم را به صورت ارائه فضاهای کارا و زیبا و متناسب با شگردهایی که حاصل تجربه استادکاران بود بدهد.

ذهن خلاق و پویای ایشان، کارکرد، روحیات فضاها، مصالح و روش های اجرا را می شناخت و به بهترین وجه از ابزارهای ساده و دقیق بهره می برد. امروزه با تغییرات نظام پویای استاد – شاگردی، بیم آن می رود که اندوخته ها و تجربه هایی که سینه به سینه گشته تا بدین جا رسیده اند دچار گسستگی و انقطاع شود. با این حال به دلایل بهره گیری از ساختار ابنیه و ابزار و مصالح در دسترس حضور پیران کار آزموده و سالم بودن کلی بافت هنوز با رقه های امید تداوم معماری بومی منطقه از بین نرفته است.

معماری بندر قدیمی لافت یکی از نمونه های بارز این معماری است که همچنان انسجام و هماهنگی خود را حفظ کرده است. بندر لافت به دلیل موقعیت جغرافیایی آن و قرار گیری در دامنه کوه و برخورداری از سواحل زیبای طبیعی و پیوستگی کامل با اقلیم خود دارد.

لافت شهر بادگیر های برافراشته و زیبای گرمسیری است. در اینجا پیوند آسمان و زمین و یگانگی رنگ زرین معماری و بادگیر های انبوه آن به پهنه های وسیع و بی کران آسمان زیبایی این معماری رادوچندان کرده است. بادگیر های دو طرفه و چهارطرفه دوگونه عمومی بادگیر سازی در لافت به شمار می روند. این بادگیر ها جز یک مورد همگی پوشش مسطح دارند. حضور گسترده بادگیرها در معماری روستای بی پشت واقع در دامنه کوه نیز به چشم می خورد. در اینجا خانه ها پله پله برروی هم بالا رفته اند و کوی ها و گذرها تا قله کوه نفوذ کرده اند. مجموعه معماری سنتی لافت، بی پشت، زینبی و. دیگر روستاها و شهر قشم میراث های ارزشمند و گران بهایی هستند که نگهداری آنها از اسیب های زمانه نو ضرورت می یابد. این آثار نشانه های هویت ملی و فرهنگی جزیره نشینان محسوب می شود که به بازشناسی و معرفی بیشتری نیاز دارند. خوشبختانه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی با انتخاب بندر تاریخی لافت به عنوان یکی از روستاهای ویژه دست در کار تلاشی علمی و اساسی برای نگهداشت معماری سنتی آن و ترمیم جداره ها و بهسازی محیط بندر لافت است.

نقش و نگاری برچوب

ازجمله عناصر معماری سنتی قشم درها و پنجره های چوبی زیبایی است که محصول ذوق سرشار درودگران قشم و طراحی های هنرمندانه آن هاست. این درهای زیبا حتی با گذشت سالیان بسیار همچنان پایداری و استحکام خود را حفظ می کنند وزیبایی خود را به رخ می کشند.

در خنکای بادگیر

معماری در شهرهای کویری و گرم جنوب ایران جدا از جنبه های فنی و زیبا شناختی (هنر زیستن) دانسته شده استچرا که ساختمان سازی در این خطه یعنی فراهم آوردن شرایط به گونه ای که زندگی در منطقه کویری و گرم گوارا و مطلوب شود. یکی از شاخص ترین نشانه ها وجود بادگیر ها و ساباط است که چهره شهرهای جنوب را از شهرهای دیگر متمایز می کند.

در حال حاضر بیشتر بادگیر ها به فضاهای مسکونی قدیمی تعلق دارند. همچنین برفراز محراب برخی از مساجد قدیمی نیز بادگیرهایی ساخته شده اند که جریان هوا توسط کانال هایی به کف مسجد هدایت می شود که در نوع خود بی نظیر است.

کاربرد دیگر بادگیر خنک نگه داشتن آب انبارها بوده است. اغلب آب انبارهای درون شهری بادگیر دارند.

در حقیقت بادگیر سیستم تنفسی خانه به شمار می رود، آنها برج هایی هستند که با توجه به معماری ویژه خود جریان طبیعی هوار ا به داخل بناهای مختلف هدایت میکنند و از مصادیق بارز استفاده از انرژی های پاک محسوب می شوند. در خانه ها بادگیر معمولا در ضلع جنوبی حیاط یعنی در قسمت نسر و تابستان نشین خانه ساخته می شوند.

بادگیرها شرایطی را به وجود می اورند تا جریان هوا در داخل ساختمان بر قرار شود و ضمن تماس با عناصر رطوبت زا مثل حوض، باغچه، درختان، جداره زمین وجوی و پایاب کمبود رطوبت زمین جبران شود و محیطی مطبوع برای زندگی در ایام گرم و طاقت فرسای تابستان برای ساکنان فراهم آید.

مصالح ساختمانی بادگیر به طور معمول خشت خام، آجر، گل، گچ و چوب شورونه است. چوب شورونه از انواع چوب هایی است که استحکام بسیار خوبی دارد و در برابر حمله موریانه نیز مقاوم است.

بادگیر ها از چهار بخش عمده تشکیل می شوند اعم از:

۱-      بدنه یا ساقه

۲-      قفسه

۳-      تیغه ها

۴-      سقف

 

بدنه بادگیر معمولا به صورت مکعب مستطیل یا منشور ساخته می شود. قاعه آن اغلب به شکل مربع، مستطیل، مسدس یا هشت وجهی است.

گرچه بادگیر یک عنصر تابستانی است اما چون مشخصه دائمی خانه است همواره تزئیناتی با گچ و آجر به همراه دارد. بادگیر گذشته از عملکرد آن، نمایانگر تشخیص و منزلت اجتماعی صاحب آن نیز بوده که از طریق ارتفاع و نوع تزئین های آن شناخته می شده است.

بادگیر تلاشی فردی برای خنک کردن خانه ها است.

 

منبع :

کتاب اقلیم و معماری


مرتبط با:

می توانید دیدگاه خود را بنویسید
سارا دولت شاهی جمعه 17 مهر 1394 03:26 ب.ظ
www.iAlexa.ir

افزایش بازدید سایت شما

افزایش بازدید وبلاگ شما

تضمینی درای نماد اعتماد

ارزان و موثر و واقعی

ثبت نام کاملا رایگان

به همراه بازدید رایگان هدیه

www.iAlexa.ir
sahar سه شنبه 7 مهر 1394 08:13 ب.ظ
امیدوارم همینجور عالی به کارتون ادامه بدین
شبکه وبلاگ نویسان استان هرمزگان"صدای دریا" سه شنبه 24 شهریور 1394 11:11 ب.ظ
با سلام و خدا قوت:
مطلب شما در صدای دریا منتشر شد.
موفق باشید.
ترنم یکشنبه 22 شهریور 1394 12:59 ب.ظ
شادی را هدیه کن حتی به کسانی که آن را از تو گرفتند.

عشق بورز به آنهایی که دلت را شکستند.

دعا کن برای آنهایی که نفرینت کردند.

و بخند که خدا هنوز ان بالا با توست.
خرید vpn یکشنبه 22 شهریور 1394 12:57 ب.ظ
سلام. خسته نباشید. وبلاگ خوبی دارید. خوشحال می شم یه سری به سایت ما هم بزنید. موفق باشید
هستی یکشنبه 22 شهریور 1394 11:47 ق.ظ
سلام بر مدیر خلاق این وبلاگ ، برای افزایش بازدید وبلاگت فکری کردی؟ اگه میخوای خیلی آسون و بی دغدغه آمارت بالا بره بیا خودت رو توی صفحه ما لینک کن ، قول بهت میدم ظرف بازدید دو برابر میشه ، یه بار امتحان کن
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 31 تا 36
 
دیگر موارد
تعداد مطالب :
تعداد نویسندگان :
آخرین بروز رسانی :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازدید :